سلوکِ قرآنی حضرت امام باقر (علیه السلام)

• همه ی معصومان (علیهم السلام)، در زندگی با برکتشان سلوک قرآنی داشته اند، امام باقر(علیه السلام) هم از این قاعده مستثنی نیست، مشهور است که مردى از اهل كتاب به آن حضرت گفت: تو بقر هستى؟امام گفت: خير من باقر هستم. گفت: تو فرزند زنى آشپز هستى. امام گفت: آشپزى حرفه ی او بود. مرد گفت: تو فرزند زنى سياه چرده زنگى و بدكارى هستى. امام پاسخ داد: اگر چنين است كه تو مى‏گويى بوده، خداوند او را بيامرزد اگر تو دروغ مى‏گويى خداوند ترا بيامرزد، که این سبب شد فرد مسیحی مسلمان شود. «كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع يُجِيزُنَا بِالْخَمْسِ مِائَةٍ إِلَى السِّتَّ مِائَةٍ إِلَى الْأَلْفِ دِرْهَمٍ وَ قَالَ لَهُ نَصْرَانِيٌّ أَنْتَ‏ بَقَرٌ قَالَ أَنَا بَاقِرٌ قَالَ أَنْتَ ابْنُ الطَّبَّاخَةِ قَالَ ذَاكَ حِرْفَتُهَا قَالَ أَنْتَ ابْنُ السَّوْدَاءِ الزِّنْجِيَّةُ الْبَذِيَّةُ قَالَ إِنْ كُنْتَ صَدَقْتَ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَ إِنْ كُنْتَ كَذَبْتَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ قَالَ فَأَسْلَمَ النَّصْرَانِي‏» (ابن شهر آشوب، المناقب،4/207) امام معصوم و در موضوع بحث ما امام باقر(علیه السلام) تمام صفات اخلاقی قرآن در وجودشان موج می زند و این جامعیت اخلاقی امام را در هر عصر و زمانی می رساند.

• نکته ی مهم بعدی که باید به آن دقّت کنیم این است که امامان معصوم، نسخه ی عملی آیات نورانی قرآن مجید هستند.امام باقر (علیه السلام) در اغلب سخنان شان از مرواریدآیات وحی استفاده می کردند و با استناد به آیات قرآن به استحکام و استواری کلامشان قوام دیگری می بخشیدند. بسیاری از مردم از زمان نزول قرآن با تمرین و ممارست فراوان، سعی در حفظ وحی داشتند تا بتوانند تکلّم قرآنی داشته باشند، اما امامان شیعه تجسم عینی کلام الله هستند، چون علم امام معصوم وهبی است یعنی هدیه ای است گرانمایه از جانب خدای متعال،بنابراین تکلّم قرآنی آنها با قدرت حفظیات بشر قابل مقایسه نیست؛ ضمن این که امام باقر(علیه السلام) مدعی بودند، شاهد یکان یکان حرفهایشان در قرآن وجود دارد، در روایتی از ایشان در کتاب گرانسنگ الاحتجاج، نقل شده است که حضرت فرمودند: «هر مطلبی که به شما گفتم، از من بپرسید که در کجای قرآن است تا آیه ی مربوط به آن موضوع را معرفی کنم» (طبرسی، الاحتجاج، 176)
امام با استنادهای قرآنی خودشان بارها و بارها درصددپاسخ مخالفان بر آمدند که کتب حدیثی شیعه، سرشار ازچشمه ی جوشان علم امام باقر(علیه السلام) است. امام باقر(علیه السلام) که رسول خدا(صلی الله علیه وآله ) به جابر بن عبدالله انصاری فرمود: سلام من را به فرزندم محمّد که شکافنده ی دانش است، برسان» و از نسل ایشان، امامان ما هم حسنی هستند و هم حسینی همین مشی و سلوک قرآنی را در زندگی داشته اند.
ابوحمزه ثمالی می گويد:سعد بن عبدالله كه از فرزندان عبدالعزيز بن مروان بود و امام او را سعدَ الخير مى‏ناميد محضر امام باقر (علیه السلام) آمد، در حالی که مثل ابر بهار گریه می کرد حضرت به او فرمودند: «مَا يُبْكِيكَ يَا سَعْدُ» چرا گريه مى‏كنى؟! پاسخ داد: چرا گريه نكنم درحالی كه از خانواده ی بنى اميه هستم و خدا آنها را در قرآن‌شجره‌ ی ملعونه‌ناميده‌است .« وَ إِذْ قُلْنا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحاطَ بِالنَّاسِ وَ ما جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتي‏ أَرَيْناكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَما يَزيدُهُمْ إِلاَّ طُغْياناً كَبيراً» (الإسراء،60) امام فرمود:« لَسْتَ مِنْهُمْ أَنْتَ أُمَوِيٌّ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ، أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَحْكِي عَنْ إِبْرَاهِيمَ‏ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي» تو از آنها نيستى، تو اموى هستى اما از ما اهل بيتی.آيا نشنيده‏اى قول خدا را كه از حضرت ابراهيم (علیه السلام) نقل مى‏كند، که فرمود: «فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي» حضرت ابراهیم(علیه السلام) مردم را به توحید دعوت کرد و فرمود: «هر كس از من پيروى كند، از من است» (شیخ مفید، الاختصاص،85)
سعد بن عبدالله اموی شنیده است که اهلبیت (علیهم السلام) مصداق آیه ی 60 سوره ی إسراء را بنی امیه معرفی کرده اند و در ناراحتی از این که او هم از مصادیق «الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ» است به امام باقر(علیه السلام) مراجعه می کند اما حضرت باقر(علیه السلام) با آیه ی دیگری از قرآن او را از نگرانی در می آورد که در این تبیین امام یک نکته ی بسیار مهم در تربیت دینی وجود دارد و آن این است که وراثت و محیط که دو عامل مهم در شکل گیری شخصیت انسان هستند، زیر چتر اراده ی آدمی قرار دارند به عبارت دیگر اگر من-خدای ناکرده- پدر و مادر خوبی ندارم یا در محیط خوبی رشد نکردم نمی توانم فردای قیامت عامل گمراهی خود را شرایط حاکم بر فضای زندگی توجیه کنم، عامل وراثت و محیط مؤثرند اما از این دو موثرتر، اراده و تصمیم من برای خوب شدن است، چناچه سعد بن عبدالله آن قدر خوب بود که امام باقر(علیه السلام) فرمودند: تو ازما هستی، سعد الخیری...

• امروز هم من و شما می توانیم از نیکان جامعه ی خودمان باشیم و از آنِ امام زمانمان باشیم، رمز موفقیت سعد در زندگی، شناخت و معرفت امام زمانش، حضرت باقر (علیه السلام) بود، پس اگر من هم می خواهم به این جایگاه برسم باید معرفت امام زمان(علیه السلام) فضای زندگیم را عطرآگین کند.
رادیو قرآن- 11/ اردیبهشت /1393