شما اينجا هستيد.

تاریخ قرآن

سرفصل درس:نام های قرآن، وحی و مباحث مربوط به آن، نزول قرآن و مباحث زیر مجموعه ی آن

تاريخ قرآن نام شاخه‌اى از علوم قرآن است كه به سرگذشت قرآن از آغاز نزول تاكنون مى‌پردازد و در آن مسائلى مانند سير نزول قرآن، حفظ و نگارش، گردآورى و تدوين، مصاحف نخستين، پديدارى اختلاف قرائات، علامتگذاري هاى گوناگون در مصحف و ترجمه قرآن به زبانهاى مختلف سخن مى‌گويد.

• منابع مطالعه علمى تاريخ قرآن‏
جهت تحقيق و مطالعه تاريخ قرآن لازم است طبقه‏بندى منابع اين دانش به شرح زير مورد توجه قرار گيرد:
1- منابع قرآنى، تفسيرى‏
در قرآن آيات فراوانى وجود دارد كه بسيارى از مباحث تاريخ قرآن با توجه به آنها مورد بحث قرار مى‏گيرد. لذا از نخستين تاريخ قرآن‏نويسان- گرچه به صورت‏ غير مستقيم- مفسران بوده‏اند. مفسران به دو شكل مسائل تاريخ قرآن را در تفاسير خود مورد بحث قرار داده‏اند كه عبارتند از:
1- 1. عده‏اى با نگارش مقدمه‏هاى علمى بر تفاسير خود، مباحثى از تاريخ قرآن را مورد بحث و كنكاش قرار داده‏اند و بعضا موفق به بررسى‏هاى مفصّل در اين موضوع شده‏اند. تفاسير تبيان، مجمع البيان، الجامع لاحكام القرآن، روح الجنان و ... و در عصر حاضر تفاسير آلاء الرحمن و البيان از جمله اين تفاسيرند. شايد بتوان گفت مفصل‏ترين مقدمه‏هايى كه در اين زمينه وجود دارد، يكى مقدمه تفسير «المحرر الوجيز» متعلق به ابن عطيه اندلسى از مفسران قرن ششم هجرى و ديگرى مقدمه تفسير «المبانى لنظم المعانى» از دانشمند كرّامى مذهب قرن پنجم يعنى احمد العاصمى‏ است. در عصر حاضر آرتور جفرى اين دو مقدمه را مورد تصحيح و تحقيق قرار داده و به نام «مقدمتان فى علوم القرآن» به چاپ رساند. كه البته وى موفق نشد به‏طور كامل به غلطگيرى متن بپردازد و اخيرا تصحيح مناسبترى از مقدمه تفسير «المبانى لنظم المعانى» صورت پذيرفته است.
قابل ذكر است كه متن «مقدمتان فى علوم القرآن» نيز در سالهاى اخير مورد ترجمه و نقد قرار گرفته است. بالاخره ذكر اين نكته ياد كردنى است كه كتاب «الاتقان فى علوم القرآن» با تمام جامعيتى كه دارد به اظهار مؤلف آن خود مقدمه تفسير مفصلى بنام «مجمع البحرين و مطلع البدرين» بوده كه البته تفسير مذكور در دسترس نمى‏باشد.
1- 2. عده زيادى از مفسران- به‏طورى كه اشاره شد- در ذيل آيات خاصى از قرآن‏ مباحثى از تاريخ قرآن را مورد بحث قرار داده‏اند. اين آيات در قرآن از تنوع خاصى برخوردار است. به عنوان مثال آياتى كه حكايت از نزول قرآن- در قالب انزال يا تنزيل- مى‏كند، آياتى كه درباره وحى قرآن و عوامل آن- از جمله جبرئيل يا فرشتگان الهى- بحث مى‏كند، و آياتى كه از ابزارهاى نگارش در عهد نزول قرآن سخن به ميان آورده، همگى به نوعى به بحث جمع قرآن اشاره دارد.

2- منابع تاريخى، روايى‏
بخش ديگرى از منابع تاريخ قرآن، منابع تاريخى، روايى و حتى منابع سيره و رجال است. محدثان در جوامع حديثى غالبا بخشى را تحت عنوان «كتاب القران» يا «كتاب فضائل القرآن» يا «كتاب فضل القرآن» گشوده و در آن مجموعه‏اى از روايات مرتبط با سرگذشت قرآن و ديگر موضوعات قرآنى را آورده‏اند كه به عنوان مثال مى‏توان به بخشهاى قرآنى در كتابهاى صحيح بخارى، صحيح مسلم، الكافى كلينى، بحار الانوار، وسائل الشيعه‏ و ... اشاره كرد، و اينها غير از رواياتى است كه به صورت متفرق در كتب و ابواب فرعى ديگر در اين جوامع وجود دارد. بخشى ديگر از مسائل تاريخ قرآن را مى‏توان در كتابهاى سيره و رجال- به ويژه كتبى كه به حيات و زندگانى صحابه پرداخته‏اند- جستجو كرد. از اين كتابها «سيره ابن هشام»، «طبقات ابن سعد»، «تاريخ طبرى»، «الاصابة فى تمييز الصحابه» و «اسد الغابة فى معرفة الصحابه» در اولويت قرار دارند. به عنوان مثال روايات نخستين نزول وحى را مى‏توان در كتابهاى «طبقات ابن سعد» و «تاريخ طبرى» مورد مطالعه قرار داد. نيز به طورى كه در سيره ابن هشام آمده است، رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلّم قبل از هجرت به مدينه، مصعب بن عمير را براى تعليم قرآن به مدينه فرستاد، مصعب در اين شهر به تعليم قرآن و آموزش احكام پرداخته و از اين جهت اهل مدينه به او «مقرى» مى‏گفتند. ابن اثير در شرح حال ابى بن كعب نوشته است:
«اوّل من كتب الوحى لرسول الله مقدمه المدينة ابىّ بن كعب الانصارى».
به همين ترتيب ذهبى در ترجمه زيد بن ثابت نقل كرده است كه او در بدو هجرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلّم هفده سوره را كه از معلمان اعزامى قرآن به مدينه آموخته بود، در محضر رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلّم تلاوت كرد، تحليل اين اخبار نشانگر بحث‏هاى مهمى در حوزه تاريخ قرآن است این همه در حالی است که اولین ایمان آورنده به پیامبر(صلی الله علیه وآله) و اولین شاهدو کاتب وحی، امام علی(علیه السلام) است.

کارکلاسی نخست: آیا به غیر از پیامبران، امامان یا سایر اولیای الاهی می توانند با فرشتگان در ارتباط باشند؟
—
کارکلاسی دوم:روایت منقول از اهل تسنن پیرامون آغاز نزول وحی را بررسی و نقد کنید.

کار کلاسی سوم: بررسی انواع روح در قرآن

کارکلاسی چهارم: رد تنافی عصمت امام با اختیار